Czy mogę wziąć ślub? – O przeszkodach w zawarciu związku małżeńskiego

Przeszkody małżeńskie - co może nie pozwolić na zawarcie ślubu?

Wyobraź sobie następującą sytuację: poznałeś pewną osobę i od razu pomiędzy Wami zaiskrzyło. Zatonąwszy razem w rzece miłości, wkrótce planujecie ślub. Istnieje jednak jeden mały, ale istotny problem: otóż odkrywacie, że łączy Was więź pokrewieństwa. Czy to znaczy, że wpadliście w sidła zakazanej i społecznie potępionej miłości? Czy istnieje sposób na to, aby poradzić sobie z napotkaną przeszkodą małżeńską?

Pokrewieństwo to jedna z kilku przeszkód małżeńskich przewidzianych przez prawo polskie, która może, ale wcale nie musi zrujnować Waszych marzeń o założeniu szczęśliwej rodziny. Z niniejszego artykułu dowiecie się, których przeszkód małżeńskich nie da się przeskoczyć, a które można z łatwością obejść. Zanim jednak o tym, pozwólcie, że jednym zdaniem przypomnę jak prawo definiuje małżeństwo.

Czym właściwe jest małżeństwo z punktu widzenia prawa?

czym-jest-malzenstwoMałżeństwo to nic innego, jak zalegalizowany związek jednej kobiety i jednego mężczyzny, zawarty w formie uregulowanej odpowiednimi przepisami i wywołujący określone w ustawie skutki prawne z poszanowaniem zasady równouprawnienia małżonków.

Brzmi strasznie, wiem. Porzućmy więc ten prawniczy bełkot i przyjrzyjmy się po kolei wszystkim przeszkodom uniemożliwiającym wzięcie ślubu jakie przewiduje Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy.

1. Wiek

Mam 16 lat i chcę wziąć ślub. Czy jest na to jakiś sposób?

W Polsce zawrzeć związek małżeński mogą osoby, które ukończyły 18 rok życia. Od tej zasady istnieje jednak pewien wyjątek. Otóż, z ważnych powodów sąd opiekuńczy może bowiem zezwolić na wzięcie ślubu kobiecie, która ukończyła 16 lat. Aby jednak do tego doszło, sąd musi uznać, że z okoliczności wynika, iż zawarcie małżeństwa przez taką osobę będzie zgodne z dobrem założonej rodziny.

Jak uzyskać takie zezwolenie? Czy potrzebuję na to zgody rodziców?

Do uzyskania zezwolenia nie jest potrzebna zgoda rodziców. Udziela go sąd opiekuńczy na wniosek małoletniej kobiety (małoletni mężczyzna nie może go złożyć). Z wnioskiem o wydanie zezwolenia kobieta zwraca się do sądu opiekuńczego (Sąd Rejonowy – Wydział Rodzinny i Nieletnich) w miejscu swojego zamieszkania. Jak już zostało wspomniane wyżej, kobieta musi mieć jednak ukończone 16 lat (w chwili orzekania sądu, a nie w chwili składania wniosku).

Jak wygląda taki wniosek? Czy istnieje jakiś formalny wzór? Co w nim napisać i gdzie go złożyć?

Nie istnieje żaden oficjalny formularz czy wzór wniosku. Możesz go sformułować jak zwykłe podanie (może być napisany nawet odręcznie). Przykładowy wniosek znajdziesz poniżej. Nie zapomnij o swoim odręcznym podpisie. Do wniosku należy dołączyć odpisy skrócone aktu urodzenia obojga partnerów. Ponadto trzeba załączyć dowód uiszczenia opłaty w wysokości 100 zł (opłata za złożenie wniosku) lub, jeżeli Twoja sytuacja materialna jest trudna, wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych.

Pobierz wniosek o zgodę na ślub małoletniej

Kiedy nieletnia moze wyjść za mąż?W treści wniosku musisz uzasadnić, dlaczego starasz się o zezwolenie na zawarcie małżeństwa. Jednym z najczęściej podawanych powodów jest ciąża lub urodzenie dziecka. W większości przypadków w takiej sytuacji sądy wydają zezwolenie na ślub, zakładając, że jest to zgodne z dobrem zakładanej rodziny. Istnieją jednak inne ważne przyczyny, które sąd może wziąć pod uwagę. Jedną z nich jest pozostawanie w długotrwałym związku faktycznym (pożyciu) z partnerem, czyli duże prawdopodobieństwo, że kobieta zajdzie z nim w ciążę. Sąd może również udzielić zezwolenia wtedy, gdy stwierdzi trudną sytuację rodzinną małoletniej, a jednocześnie silny związek emocjonalny z partnerem lub gdy zachodzi niebezpieczeństwo śmierci jednego z partnerów.

Kto ocenia, czy zawarcie związku małżeńskiego przez małoletnią będzie zgodne z dobrem założonej rodziny?

O tym decyduje sąd, tak więc zależy to od subiektywnej oceny sędziego. Dokonując jej, sędzia bierze pod uwagę m.in. sytuację materialną partnerów i warunki życia, ich dojrzałość oraz trwałość więzi między nimi. Sędzia ocenia nie tylko dobro małoletniej wnioskodawczyni, ale jeżeli powodem jej starań o uzyskanie zezwolenia na zawarcie związku małżeńskiego jest urodzenie dziecka lub ciąża, również dobro tego dziecka.

Wniosek i to wszystko?

Po otrzymaniu wniosku, sąd opiekuńczy przystąpi do jego rozpatrzenia. W tym celu wysłucha zarówno małoletniej, jak i mężczyzny, z którym ma ona zamiar wziąć ślub. Co więcej, w razie potrzeby sąd wysłucha także osoby bliskie przyszłych małżonków.

Sąd może również zarządzić przeprowadzenie dowodu z wywiadu środowiskowego sporządzonego przez kuratora sądowego, aby ustalić warunki życia osób ubiegających się o udzielenie zezwolenia. Wywiad środowiskowy polega na rozmowie z osobami, które ubiegają się o zezwolenie na ślub w miejscu ich zamieszkania. Wbrew temu, co myślą niektórzy, nie przeprowadza się go poprzez wypytywanie sąsiadów o szczegóły z życia przyszłych małżonków ;).

Kiedy sąd może udzielić zgody na ślub nieletniej?Po rozpoznaniu wszystkich za i przeciw sąd wydaje postanowienie o udzieleniu zezwolenia na zawarcie małżeństwa albo, jeśli uzna to za stosowne, o odmowie jego udzielenia. W postanowieniu o udzieleniu zezwolenia wymienia się osobę, z którą małżeństwo ma być zawarte. Prawomocne postanowienie ma charakter nieodwołalny – to znaczy, że nie może być zmienione ani uchylone. Jednakże istnieje możliwość żądania unieważnienia małżeństwa przez każdą z osób, która wzięła ślub przed ukończeniem 18 roku życia. Czymże byłoby jednak prawo bez pewnych wyjątków? Mianowicie, nie można unieważnić małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku, jeżeli małżonek przed wytoczeniem powództwa ten wiek osiągnął oraz w sytuacji, gdy kobieta zaszła w ciążę, jej mąż nie może żądać unieważnienia małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku.

Pełnoletniość po ślubie

Załóżmy, że dostałaś zezwolenie na zawarcie małżeństwa i wzięłaś ślub. Musisz wiedzieć, że od tej pory, mimo nieukończenia 18 roku życia, jesteś osobą pełnoletnią. Co więcej, nie tracisz tej pełnoletniości nawet w razie unieważnienia zawartego przez Ciebie małżeństwa.

Mam 16 lat i jestem pełnoletnia?!

Czy nieletnia po ślubie może spożywać alkohol?Zgadza się, nie przywidziało ci się. Nie znaczy to oczywiście, że możesz teraz pójść do monopolowego i kupić na legalu wino czy jakiś inny napój alkoholowy. Nie tak szybko. Według prawa obowiązującego na terenie naszego kraju zabrania się sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom do lat 18. Musisz wiedzieć jedno. Pełnoletniość nie jest pojęciem tożsamym z ukończeniem 18 roku życia. Z tego powodu w dalszym ciągu nie możesz zostać zatrudniona na umowie o pracę, gdyż do tego również wymagane jest ukończone 18 lat. Nie wyklucza to jednak całkowicie możliwości podjęcia pracy przez młodocianego. Podobna sytuacja zachodzi w przypadku obowiązku nauki.

Problemy mogą pojawić się też w urzędach, gdzie jako pełnoletnia osoba będziesz chciała złożyć np. wniosek o wydanie dowodu osobistego. Po samym Twoim wyglądzie nie da się stwierdzić, czy jesteś już pełnoletnia, gdyż sam fakt wstąpienia w związek małżeński nie wpływa znacząco na wygląd (no, przynajmniej nie od razu 😉). Do osiągnięcia 18 roku życia, aby uniknąć niepotrzebnych problemów, powinnaś zatem okazywać przed urzędami administracji publicznej dokument potwierdzający zawarcie małżeństwa, a co za tym idzie, osiągnięcie przez Ciebie pełnoletności.

2. Ubezwłasnowolnienie

Kolejną znaną prawu polskiemu przeszkodą małżeńską jest ubezwłasnowolnienie całkowite. Tytułem doprecyzowania nadmienię jedynie, że zakaz ten nie dotyczy osób ubezwłasnowolnionych jedynie częściowo. Ubezwłasnowolnienie całkowite musi zostać stwierdzone przez sąd. Osoba nim objęta nie może zawrzeć związku małżeńskiego, gdyż nie posiada zdolności do czynności prawnych.

Z powodu ubezwłasnowolnienia całkowitego każdy z małżonków może żądać unieważnienia małżeństwa. Od tej zasady, jak to w prawie często bywa, istnieje jeden wyjątek. Mianowicie, nie można unieważnić małżeństwa z powodu ubezwłasnowolnienia całkowitego, jeżeli takie ubezwłasnowolnienie zostało uchylone. Co to w praktyce oznacza? Do braku możliwości żądania unieważnienia małżeństwa, mimo tego, że w momencie jego zawierania istniała stwierdzona w późniejszym czasie przeszkoda w postaci ubezwłasnowolnienia całkowitego, wystarczy już sama zmiana ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe i uprawomocnienie tego orzeczenia sądu. Nie jest zatem konieczne całkowite uchylenie ubezwłasnowolnienia (w tym przypadku skutek jest oczywiście ten sam).

3. Choroba psychiczna

Czy można wziąć ślub z osobą chorą psychicznie?Przeszkodę małżeńską stanowi również choroba psychiczna. Zgodnie z treścią art. 12 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, nie może wziąć ślubu osoba dotknięta chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym. Zaznaczyć należy, że nie istnieje w przepisach prawa jednolita legalna definicja choroby psychicznej i niedorozwoju umysłowego. Z tego powodu sąd każdy przypadek rozpatruje indywidualnie, uciekając się do pomocy biegłych psychiatrów.

W odróżnieniu od ubezwłasnowolnienia całkowitego, przeszkoda ta nie jest jednak bezwzględna (czyli taka, której wystąpienie bezwarunkowo wyklucza dane małżeństwo), lecz względna (czyli taka, przy wystąpieniu której osoby mające zawrzeć związek małżeński, mogą uzyskać zezwolenie sądu).

Jeżeli stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa (chodzi zarówno o możliwość przekazania choroby, jak i niezdolność do prawidłowego wychowywania dzieci) i jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, sąd może zezwolić jej na zawarcie małżeństwa.

Unieważnienia małżeństwa z powodu choroby psychicznej albo niedorozwoju umysłowego jednego z małżonków, podobnie jak przy wystąpieniu przeszkody w postaci ubezwłasnowolnienia całkowitego, może żądać każdy z małżonków.

Jednakże po ustaniu choroby psychicznej jednego z małżonków nie można już unieważnić małżeństwa z tego powodu.

4. Bigamia

Czy w polsce można mieć dwie żony?Następną przeszkodą w zawarciu małżeństwa, którą wymienia Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy jest bigamia. Mamy z nią do czynienia wówczas, gdy osoba pozostająca w związku małżeńskim zawiera kolejne małżeństwo. Nieważne jak bardzo chciałbyś mieć dwie żony, nieważne za jak świetny pomysł uważasz posiadanie więcej niż jednego męża, w Polsce jako kraju, w którym obowiązuje zasada monogamii, nie istnieją przepisy umożliwiające zalegalizowanie takich związków. Co więcej, bigamia stanowi jedno z przestępstw przeciwko rodzinie i opiece umieszczonych w Kodeksie Karnym.

Art. 206. k.k.: Kto zawiera małżeństwo, pomimo, że pozostaje w związku małżeńskim, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

W odróżnieniu od przypadku wystąpienia przeszkody w postaci choroby psychicznej albo niedorozwoju psychicznego, w tej sytuacji unieważnienia małżeństwa mogą żądać nie tylko małżonkowie, ale każdy, kto ma w tym interes prawny. Przykładowo taki interes prawny mogą mieć małżonek z pierwszego małżeństwa bigamisty lub jego dzieci z takiego małżeństwa chociażby w postaci dziedziczenia po nim po jego śmierci.

Zatem wynika z tego, że unieważnienie małżeństwa bigamicznego jest możliwe także po ustaniu związku małżeńskiego.

Przepisy prawa polskiego przewidują możliwość konwalidacji małżeństwa bigamicznego w przypadku ustania pierwszego związku małżeńskiego (przez śmierć lub rozwód), chyba, że ustało ono w konsekwencji śmierci bigamisty.

Bigamia – inny aspekt przeszkody małżeńskiej

Wyobraź sobie następującą sytuację:
Twój mąż lub żona (w zależności od tego, którą płeć reprezentujesz) został/a uznany/a za zmarłego. W takiej sytuacji obowiązuje domniemanie, że Wasze małżeństwo ustało z chwilą oznaczoną w orzeczeniu uznającym małżonka za zmarłego jako chwila jego śmierci. Poznajesz kogoś i chcąc na nowo ułożyć sobie życie, decydujesz się na ślub z tą osobą. Po jakimś czasie okazuje się, że Twój pierwszy mąż, czy pierwsza żona jednak żyje i ma się dobrze. Co w takiej sytuacji?

Oczywiście nie dopuściłeś się przestępstwa bigamii, ponieważ nie byłeś świadomy, że Twój pierwszy małżonek pozostaje przy życiu. Twoje nowe małżeństwo jest zatem ważne.

Jeżeli jednak Ty i Twoja nowa druga połówka wiedzieliście w chwili zawierania małżeństwa, iż małżonek uznany za zmarłego żyje, Wasze małżeństwo będzie mogło zostać unieważnione.

Co ciekawe, małżonek niesłusznie uznany za zmarłego, mimo tego, że wziąłeś już ślub z kimś innym, nie może znaleźć sobie nowej żony czy męża, ponieważ w świetle prawa pozostaje w małżeństwie.

Podoba Ci się nasz artykuł?

Spokojnie, ten wpis pozostanie darmowy, ale jeśli chciałbyś przeczytać więcej artykułów takich jak ten, to zapisz się na naszego newslettera – zero spamu!

 

5. Pokrewieństwo i powinowactwo

Czy można poślubić własnego kuzyna?Ślubu nie mogą wziąć również krewni w linii prostej, rodzeństwo ani powinowaci w linii prostej.

Kim są krewni w linii prostej?

Krewnymi w linii prostej są osoby pochodzące jedna od drugiej. Rozróżniamy tu linię wstępnych, czyli rodziców, dziadków itd. oraz linię zstępnych, czyli dzieci, wnuków, prawnuków itd. Przykładowo wnuczek nie może poślubić swojej babci, czy córka nie może wyjść za swojego ojca. Co więcej, obcowanie płciowe pomiędzy takimi osobami stanowi przestępstwo w świetle prawa polskiego nazywane kazirodztwem. Dotyczy to również stosunków pomiędzy rodzicami adopcyjnymi, a adoptowanymi dziećmi.

Art. 201. k.k.: Kto dopuszcza się obcowania płciowego w stosunku do wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata lub siostry, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Czy mogę poślubić kuzyna?

Tak. W świetle przepisów Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego nic nie stoi ku temu na przeszkodzie. Kuzyn i kuzynka są krewnymi w IV stopniu linii bocznej, czyli ich małżeństwo jest jak najbardziej dopuszczalne. Inaczej sytuacja wygląda kiedy chcesz wziąć ślub kościelny lub konkordatowy. Z perspektywy prawa kanonicznego, zabronione jest bowiem zawieranie małżeństw pomiędzy krewnymi w linii prostej oraz pomiędzy krewnymi do czwartego stopnia w linii bocznej włącznie. Poniżej wyjaśnię kilka terminów, które pomogą zrozumieć pomiędzy jakimi osobami zachodzą wymienione wyżej zależności.

Czym jest pokrewieństwo w linii bocznej?

Krewni w linii bocznej to osoby pochodzące od wspólnego przodka, niebędące krewnymi w linii prostej. Twoimi krewnymi w linii bocznej są zatem: rodzeństwo, kuzynostwo, ciocie, wujkowie, siostrzeńcy, siostrzenice, bratankowie, bratanice itd.

Pobierz krótki instruktaż jak liczyć stopnie pokrewieństwa

Podobnie jak było to przy przeszkodzie małżeńskiej nazywanej bigamią, w tej sytuacji unieważnienia małżeństwa z powodu pokrewieństwa między małżonkami również może żądać każdy, kto ma w tym interes prawny.

Czym jest powinowactwo?

Powinowactwo to stosunek prawno-rodzinny łączący jednego małżonka z krewnymi drugiego. W odróżnieniu od pokrewieństwa, będącego więzią biologiczno-prawną, stanowi ono wyłącznie więź prawną. Powinowatym męża mogą być np. siostra żony, czy jej matka (teściowa). Linie i stopnie powinowactwa określa się według pokrewieństwa łączącego te osoby z drugim małżonkiem.

Co ciekawe, mimo ustania małżeństwa, stosunek powinowactwa trwa nadal. Wygasa on natomiast w razie unieważnienia małżeństwa. W świetle polskiego prawa możliwe, a nawet dość popularne jest zatem posiadanie np. dwóch teściowych (o, zgrozo! :D). W razie rozwodu z pierwszą żoną czy mężem i ponownym wstąpieniu w związek małżeński z kimś innym zyskujemy nową teściową, nie tracąc przy tym pierwszej. Mimo rozwodu z małżonkiem, teściowa już na zawsze pozostanie Twoją teściową (przykro mi 😉).

Życie piesze różne scenariusze

Wyobraź sobie następującą sytuację: Po rozwodzie z małżonkiem zakochujesz się w jego bracie. Z wzajemnością. Chcecie wstąpić w związek małżeński, ale zdajecie sobie sprawę z tego, że więź powinowactwa pomiędzy wami nadal trwa. Czy istnieje sposób, abyście mogli legalnie wziąć ślub?

Czy można wziąć ślub z powinowatym?Jak najbardziej. Brat Twojego byłego już męża jest jego krewnym drugiego stopnia w linii bocznej. Jak już wcześniej zaznaczyłam, linie i stopnie powinowactwa określa się według pokrewieństwa łączącego te osoby z drugim małżonkiem. Zatem wobec Ciebie pozostaje on powinowatym drugiego stopnia w linii bocznej. Prawo nie zabrania zawierania małżeństw między powinowatymi w linii bocznej, więc nic nie stoi na przeszkodzie, abyście mogli wziąć ślub bez ubiegania się o żadne dodatkowe zezwolenia.

Inaczej sytuacja przedstawia się, gdy w naszej historii zamienimy brata Twojego byłego męża na jego ojca. Między ojcem, a Twoim byłym mężem zachodzi więź pokrewieństwa pierwszego stopnia w linii prostej. Zatem pozostaje on Twoim powinowatym pierwszego stopnia w linii prostej. Ślub pomiędzy powinowatymi w linii prostej jest zakazany przez polskie prawo. Jednakże z ważnych powodów sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa między powinowatymi. Przykładowo takim powodem może być fakt, że spodziewacie się razem dziecka.

W przypadku powinowactwa unieważnienia małżeństwa z tego powodu może żądać każdy z małżonków.

6. Przysposobienie, czyli adopcja

Ostatnią już przewidzianą przez polskie prawo przeszkodę małżeńską stanowi przysposobienie. Według art. 15§1 k.r.o. nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa przysposabiający (adoptujący) i przysposobiony (adoptowany).

Jeżeli takie osoby mimo wszystko chciałyby wstąpić w związek małżeński, mogłyby postarać się o usunięcie tej przeszkody małżeńskiej. W takiej sytuacji należy wystąpić do sądu o rozwiązanie przysposobienia (nie dotyczy to przysposobienia całkowitego zwanego nierozwiązywalnym – stanowi ono przeszkodę nieusuwalną).

Unieważnienia małżeństwa z powodu stosunku przysposobienia między małżonkami może żądać każdy z małżonków. Nie ma jednak takiej możliwości, jeżeli stosunek ten ustał.

Podsumowanie

Jak widzisz, prawo polskie przewiduje wiele różnych ograniczeń w zawieraniu związków małżeńskich. Pamiętaj, że nie każda z wyżej wymienionych przeszkód stanowi barierę nie do pokonania. Czasem wystarczy zwrócić się do sądu z odpowiednim wnioskiem i uzyskać pozytywną odpowiedź (np. przeszkoda w postaci choroby psychicznej) lub po prostu trochę zaczekać (przeszkoda wieku), aby móc cieszyć się udanym życiem małżeńskim. Mam nadzieję, że ten artykuł rozwiał wszelkie Twoje wątpliwości dotyczące tematu przewidzianych przez nasze prawo przeszkód w zawarciu małżeństwa.

Stan prawny na dzień 28.06.2018r.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Dodaj swój komentarz!
Wprowadź imię